المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٨ - اول كان و نظائر آن

ترجمه و شرح:

مبحث نواسخ مبتداء و خبر

شارح گويد:

پس از آنكه مصنّف از بيان مبتداء و آنچه مربوط به آن است فراغت پيدا نمود اكنون به شرح نواسخ آن مى‌پردازد و آنها شش تا هستند:

اوّل كان و نظائر آن‌

مصنّف گويد:

كلمه « كان » برسر مبتداء درآمده و در حاليكه آنرا اسم خود قرار ميدهد رفعش داده و خبر را بعنوان خبر براى خودش نصب ميدهد مانند: كان سيّدا عمر

شاهد در « كان » است كه « عمر » را اسم خود قرار داده و رفعش داده و « سيّد » را خبر خود نموده و آنرا منصوب كرده است و تقديم خبر براسم در اين مثال از باب ضرورى شعر است.

سپس مصنّف مى‌گويد:

افعالى ديگر هستند كه آنها نيز مانند « كان » مى‌باشند و عبارتند از:

ظلّ، باب، اضحى، اصبح، امسى، صار، ليس، زال، برح، فتئ و انفكّ.

شارح گويد:

مقصود از مماثلت اين افعال با « كان » در عملى است كه براى « كان » ذكر نموديم يعنى اين افعال نيز مانند « كان » برسر مبتداء و خبر درآمده، بمبتداء رفع و به خبر نصب مى‌دهند.

معانى افعال مذكور

ظلّ: يعنى روز را بشب رسانيد.

بات: يعنى شب را به روز رسانيد.